Çevresel etkinizi sahada analiz eder, ölçülebilir ve yönetilebilir hale getiririz.

Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nda yeni dönem başladı. Avrupa Komisyonu, 2026 yılının ilk çeyreğine uygulanacak ilk CBAM sertifika fiyatını 7 Nisan 2026’da 75,36 avro olarak yayımladı. Bu tutar, AB Emisyon Ticaret Sistemi’nde oluşan açık artırma kapanış fiyatlarının ağırlıklı ortalamasına göre hesaplanıyor; 2026’da çeyreklik, 2027’den itibaren ise haftalık fiyatlama rejimine geçilecek.

Bu ne demek?

Bu açıklama, AB’ye ithal edilen CBAM kapsamındaki ürünlerde gömülü karbon emisyonlarının artık somut bir maliyet karşılığına kavuştuğu anlamına geliyor. 2026’nın ilk çeyreğinde AB’ye giren CBAM malları için, ilgili emisyon yükümlülüğü hesaplanırken referans alınacak sertifika fiyatı ton CO₂ eşdeğeri başına 75,36 avro olacak.

Sertifikaların fiili satın alımı 2026 ithalatları için Şubat 2027’den itibaren başlayacak; 2026 yılına ilişkin beyanların ise en geç 30 Eylül 2027’ye kadar sunulması gerekiyor. CBAM bugün için çimento, alüminyum, gübre, demir-çelik, hidrojen ve elektrik sektörlerini doğrudan ilgilendiriyor.

Ne değil?

Bu rakam, Türkiye’deki ihracatçının bugün doğrudan AB’ye ödeyeceği bir vergi değil. Yasal yükümlülük AB’deki ithalatçıya veya dolaylı gümrük temsilcisine ait. Ancak AB’li alıcı bu maliyeti tedarik fiyatına, sözleşme şartlarına, veri talebine ve tedarikçi seçimine yansıtacak.

75,36 avro sabit bir yıllık fiyat da değil. 2026’da her çeyrek için ayrı fiyat yayımlanacak; 2027’den itibaren fiyat haftalık olarak açıklanacak. Dolayısıyla şirketlerin CBAM riskini değişken bir karbon fiyatı üzerinden yönetmesi gerekiyor.

AB’ye ihracat yapanlar için önemi

CBAM, ihracatçı için bir “gümrükte sürpriz maliyet” olmaktan önce, bir veri ve rekabetçilik meselesi. AB ithalatçısı, ürünün gömülü emisyonunu, kullanılan üretim yöntemini, doğrulanmış emisyon raporlarını ve varsa üretim ülkesinde ödenmiş karbon bedelini görmek isteyecek.

Asıl soru artık “CBAM gelecek mi?” değil; “ürünümün ton başına gömülü karbonu, rakibime göre daha mı düşük?” sorusu. Aynı ürünü satan iki tedarikçiden daha düşük emisyon yoğunluğuna sahip olan, AB alıcısı için daha düşük CBAM maliyeti yaratacak.

Riskler ve fırsatlar

En büyük risk, gerçek emisyon verisinin güvenilir şekilde hesaplanamaması. Varsayılan değer kullanılması durumunda 2026, 2027 ve 2028 yılları için sırasıyla yüzde 10, yüzde 20 ve yüzde 30 marj eklenmesi öngörülüyor. Gübre ürünlerinde bu oranların yüzde 1 düzeyinde tutulduğu belirtiliyor.

Fırsat tarafında ise düşük emisyonlu üretim yapan şirketler için yeni bir rekabet avantajı doğuyor. Enerji verimliliği, yenilenebilir enerji kullanımı, proses elektrifikasyonu, düşük karbonlu hammadde, hurda kullanımı ve ürün bazlı emisyon optimizasyonu artık fiyat avantajı da yaratabilir.

Bundan sonra fiyatta ne bekleniyor?

Resmi takvime göre 2026 ikinci çeyrek fiyatı 6 Temmuz 2026’da, üçüncü çeyrek fiyatı 5 Ekim 2026’da, dördüncü çeyrek fiyatı ise 4 Ocak 2027’de yayımlanacak. 2027’den itibaren CBAM sertifika fiyatı haftalık açıklanacak.

Nasıl bir yol izlenmeli?

İhracatçılar için ilk adım ürün kapsamını netleştirmek olmalı: GTİP/CN kodları, müşteri ülkeleri, yıllık hacimler ve AB alıcısının CBAM yükümlülüğü birlikte analiz edilmeli. İkinci adım, ürün bazlı gömülü emisyon hesaplaması ve veri doğrulama altyapısı kurmak. Üçüncü adım ise ticari simülasyon: 75,36 avro baz alınarak ürün, müşteri ve ülke bazında maliyet etkisi hesaplanmalı.

Türkiye karbon piyasasında yeni bir aşamaya geçti. İklim Kanunu ile Emisyon Ticaret Sistemi yasal zemine kavuşurken, İklim Değişikliği Başkanlığı ETS’nin kurulması, tahsisatların dağıtımı ve karbon fiyatlandırmasına ilişkin piyasa mekanizmalarını düzenleme yetkisine sahip oldu. Kanun kapsamında ETS’ye giren işletmelerin sera gazı emisyon izni alması da zorunlu hale getiriliyor.

Yasal zemin tamamlandı

Türkiye’nin ilk İklim Kanunu, iklim değişikliğiyle mücadele, sera gazı azaltımı, uyum faaliyetleri, karbon fiyatlandırması ve piyasa temelli mekanizmalar için çerçeve oluşturdu. Kanun, “Emisyon Ticaret Sistemi”, “gömülü sera gazı emisyonları”, “denkleştirme” ve “gönüllü karbon piyasaları” gibi kavramları mevzuatın içine aldı.

Bu gelişme, Türkiye’de karbon yönetiminin gönüllü sürdürülebilirlik raporlamasının ötesine geçtiğini gösteriyor. Artık emisyon verisi; izin, tahsisat, piyasa işlemi, finansman ve ihracat rekabetçiliğiyle birlikte değerlendirilecek.

Yönetmelik taslağı ne söylüyor?

İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği taslağı, sistemin temel mimarisini ortaya koydu. Taslakta emisyon yoğunluğu temelli üst sınır, kıyas yöntemine göre ücretsiz tahsisat, 2026-2027 pilot dönemi, 2028-2035 ilk uygulama dönemi ve 50.000 ton CO₂ üzeri sera gazı emisyon salım kapasitesine sahip tesisler için kapsam yaklaşımı öne çıkıyor.

Özellikle AB CBAM ile aynı dönemde ilerlemesi, Türkiye’de ödenen karbon bedelinin ileride AB’deki CBAM yükümlülüğünden düşülebilmesi ihtimalini stratejik hale getiriyor.

2026 ücretleri açıklandı; ama bu karbon fiyatı değil

EPDK’nın 2026 yılı için yayımlanan kararlarıyla ETS piyasasında uygulanacak bazı işlem bedelleri netleşti. Buna göre 2026 yılı spot işlem birim ücreti 4,00 TL/tCO₂e, yıllık katılım ücreti ise 100.000 TL olarak belirlendi. Ayrıca EPİAŞ’ın ETS işletimine yönelik 2026 yılı gelir tavanı 50 milyon TL olarak açıklandı.

Bu rakamların doğru okunması önemli: 4,00 TL/tCO₂e, tahsisatın karbon piyasa fiyatı değil; piyasa işletimi için alınacak işlem bedeli. Gerçek karbon fiyatı, tahsisat arzı, ücretsiz tahsisat oranı, açık artırma tasarımı, piyasa talebi, denkleştirme imkânları ve düzenleyici kararlarla şekillenecek.

Sanayi için ne anlama geliyor?

Türkiye ETS’nin pilot dönemi, şirketler için bir uyum laboratuvarı olacak. Bu dönemde asıl kazanım, karbonun muhasebe, finans, üretim ve satış süreçlerine entegre edilmesi. Şirketlerin yalnızca toplam tesis emisyonunu değil, ürün bazlı emisyon yoğunluğunu da izlemesi gerekiyor.

Özellikle demir-çelik, çimento, alüminyum, gübre ve enerji yoğun üretim yapan tesisler için veri kalitesi kritik. MRV süreçleri, emisyon izni hazırlığı, doğrulama kapasitesi, iç karbon fiyatı ve yatırım planları 2026 içinde tamamlanmazsa, 2027 ve sonrasında maliyet yönetimi zorlaşabilir.

Şirketler nasıl hazırlanmalı?

İlk adım kapsam analizi: tesisin emisyon kapasitesi, faaliyet kodu, CBAM bağlantısı ve müşteri portföyü birlikte değerlendirilmeli. İkinci adım veri disiplini: yakıt, elektrik, proses emisyonları, hammadde ve ürün bazlı emisyon yoğunluğu aynı veri modelinde toplanmalı. Üçüncü adım finansal simülasyon: AB CBAM fiyatı, olası Türkiye ETS fiyatı ve ücretsiz tahsisat varsayımlarıyla maliyet senaryoları hazırlanmalı.

Türkiye ETS’nin kısa vadeli etkisi “hemen yüksek karbon faturası” olmayabilir. Ancak orta vadeli etkisi daha büyük: karbon performansı zayıf şirketler finansmana, ihracata ve müşteri sözleşmelerine erişimde dezavantaj yaşayabilir.

Türkiye’de su verimliliği artık yalnızca iyi uygulama ya da gönüllü sürdürülebilirlik hedefi değil; belirli kurum, işletme ve tesisler için takvimli bir yükümlülük. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan Su Verimliliği Yönetmeliği, 27 Aralık 2024’te yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelik; su verimliliği sistemlerinin kurulması, il planlarının hazırlanması, uygulama-izleme süreçleri ve Mavi, Yeşil, Turkuaz olmak üzere üç seviyeli belgelendirme yapısını düzenliyor.

Yönetmelik nedir?

Yönetmelik, su kullanımının mevcut durumunu ortaya koymayı, suyun verimli kullanımına yönelik tedbirleri belirlemeyi, bunları uygulamayı, izlemeyi ve raporlamayı zorunlu bir sistem haline getiriyor. Su Verimliliği Sistemi; yeterli personel görevlendirilmesi, su verimliliği planı hazırlanması, eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları, planların uygulanması, izlenmesi ve raporlanması süreçlerini kapsıyor.

Bu sistemin çıktısı yalnızca bir belge değil. Kurum veya işletme, su kullanımını ölçmek, kayıpları görmek, hedef koymak, yatırım ihtiyacını belirlemek ve yıllık ilerlemeyi raporlamak zorunda kalıyor.

Ne zaman çıktı, ne zaman bitiyor?

Yönetmelik 27 Aralık 2024’te yürürlüğe girdi. Ek-1 kapsamındaki ilk grup yükümlüler için sistem kurulum süresi 18 ay olarak belirlendi. Bu nedenle ilk kritik son tarih 27 Haziran 2026. 21 aylık süreye tabi gruplar için son tarih 27 Eylül 2026, 24 aylık süreye tabi gruplar için ise 27 Aralık 2026 olarak okunmalı.

Kimleri ilgilendiriyor?

İlk kritik grup; Ek-2’de yer alan NACE kodları kapsamında faaliyet gösteren ve 50 ve üzeri çalışanı bulunan endüstriyel işletmeler, organize sanayi bölgeleri, serbest bölgeler ve endüstri bölgeleri. Bu grup için sistem kurulum süresi 18 ay. Aynı 18 aylık takvim, büyükşehir belediyeleri ve büyükşehir belediyelerine bağlı su ve kanalizasyon idareleri için de geçerli.

21 aylık süreye tabi olanlar arasında büyükşehir dışındaki il belediyeleri, belirli bina ve yerleşkeler, 500 hektar ve üzeri sulama tesisleri bulunuyor. Büyükşehir dışındaki 50.000 üzeri nüfusa sahip ilçe belediyeleri için süre 24 ay.

Ne yapılmalı?

Kapsama giren kurum ve işletmelerin önce kapsam kontrolü yapması gerekiyor: NACE kodu, çalışan sayısı, tesis tipi, bina kapasitesi, belediye statüsü veya sulama alanı büyüklüğü netleştirilmeli. Ardından su verimliliği ekibi atanmalı, mevcut ve planlanan su kullanım durumu belirlenmeli, ölçüm-izleme altyapısı gözden geçirilmeli ve beş yıllık uygulama takvimini içeren su verimliliği planı hazırlanmalı.

Belgelendirme tarafında Mavi Su Verimliliği Belgesi temel eşik niteliğinde. Yeşil Belge ise daha ileri bir performans seviyesi olarak düzenleniyor; bazı kurumlar için belirli süreler içinde Yeşil Belge başvurusu yükümlülüğü bulunuyor.

Ne zamana kadar yapılmalı?

18 aylık grupta yer alan sanayi tesisleri, OSB’ler, serbest bölgeler, endüstri bölgeleri ve büyükşehir belediyeleri için sistem kurulumu ve Mavi Belge hazırlığı en geç 27 Haziran 2026’ya kadar tamamlanmalı. 21 aylık kapsamdakiler 27 Eylül 2026’ya, 24 aylık kapsamdakiler ise 27 Aralık 2026’ya kadar hazırlığını bitirmeli.

Strateji: Belgeye değil, su riskine odaklanın

Şirketler için en doğru yaklaşım, bu süreci yalnızca “Mavi Belge alma projesi” olarak görmemek. Su, iklim değişikliği nedeniyle üretim sürekliliği, enerji maliyeti, atık su arıtma gideri, kimyasal tüketimi ve tedarik güvenliğiyle doğrudan bağlantılı hale geliyor.

Kısa vadeli strateji şöyle olmalı: İlk 30 günde kapsam ve boşluk analizi yapılmalı; ikinci 30 günde sayaç, veri, su dengesi ve kaçak-kayıp noktaları netleştirilmeli; üçüncü aşamada su verimliliği planı, eğitimler, iç prosedürler ve başvuru dosyası tamamlanmalı. Orta vadede ise geri kazanım, yeniden kullanım, yağmur suyu, gri su, kapalı devre sistemler, proses optimizasyonu ve kurakçıl peyzaj gibi yatırımlar finansal geri dönüş hesabıyla önceliklendirilmeli.